भारत–पाकिस्तान सम्भावित युद्ध र नेपालको लागि उठ्न सक्ने खतरा

हालसालै भारत र पाकिस्तानबीच बढ्दो तनावले फेरि विश्व समुदायलाई चिन्तित बनाइरहेको छ।

यी दुई छिमेकी परमाणु शक्तिहरू विगतमा पटक–पटक सशस्त्र द्वन्द्वमा संलग्न भइसकेका छन्।

आजको परिस्थितिमा फेरि यदि युद्धको आगो सल्कियो भने, त्यो केवल यी दुई देश सीमित रहने छैन, यसको छायाँ हाम्रो प्यारा देश नेपालमाथि पनि गहिरो रूपमा पर्न सक्छ।

नेपाल — शान्तिको आकांक्षा तर जोखिमको छायामा

नेपाल सधैं शान्ति, सहअस्तित्व र मित्रताको पक्षधर राष्ट्र रहँदै आएको छ। तर हाम्रो भौगोलिक अवस्था यस्तो छ कि भारतमा सानो हलचल पनि हामीमा ठूलो भूचाल बन्न सक्छ।

भारतसँग १,८०० किलोमिटर लामो खुला सीमा भएकाले, भारतमा युद्ध र अस्थिरता बढेमा नेपालमा पनि विभिन्न समस्याहरू देखा पर्न सक्छन्।

मुख्य खतरा के–के हुन सक्छन्? हेर्नुस्:

१. आर्थिक आपूर्ति र दैनिक जीवन प्रभावित

हाम्रो पेट्रोलियम पदार्थ, औषधि, खाद्यान्नजस्ता अत्यावश्यक वस्तुहरूको ठूलो भाग भारतबाट आयात हुन्छ। युद्धको समयमा भारत आफैं आफ्नो आपूर्ति सुरक्षित राख्न ब्यस्त हुन्छ, जसको प्रत्यक्ष असर नेपालमा देखिन्छ — पेट्रोल पम्पमा लाइन, बजारमा अभाव, मूल्यवृद्धि।

हामीले २०१५ को नाकाबन्दीका दिनहरू सम्झन सक्छौं। मानिसहरू दिनदिनभर ग्यास, पेट्रोल, औषधिको लागि लाम लाग्थे। युद्धको सम्भावित परिस्थितिमा त्यो अवस्था अझ विकराल हुन सक्छ।

२. सुरक्षा खतरा र सीमामा तनाव

भारतले यदि आफ्ना सिमाना क्षेत्रमा सेना तैनाथ बढायो भने नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा पनि अनौपचारिक तनाव बढ्न सक्छ। नेपालभित्र नाजायज घुसपैठ बढ्न सक्छ। अपराधिक गतिविधि र सीमा सुरक्षामा चुनौती आउन सक्छ।

यसले हाम्रो भित्री सुरक्षामा समेत गम्भीर असर पार्न सक्छ।

३. शरणार्थी संकट

युद्धले जनधनको ठूलो क्षति निम्त्याउँछ। भारत–पाकिस्तान सीमावर्ती क्षेत्रबाट हजारौं नागरिकहरू सुरक्षित स्थान खोज्दै भाग्न सक्छन्। केही अवस्थामा उनीहरू नेपाल छिर्ने सम्भावना पनि रहन्छ।

हामीले शरणार्थी व्यवस्थापनमा सक्षम नीति नबनाएमा, यसले सामाजिक र आर्थिक संकट निम्त्याउन सक्छ।

४. पर्यटन र रोजगार संकट

नेपालको अर्थतन्त्रमा पर्यटन महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो। तर युद्धको त्रास र क्षेत्रीय अस्थिरताले पर्यटकको आगमनमा भारी गिरावट ल्याउँछ। यसले हजारौं नेपालीहरूको रोजगारी संकटमा पार्न सक्छ।

अर्कोतर्फ, भारतमा रोजगारी गरिरहेका लाखौं नेपालीहरू पनि समस्यामा पर्न सक्छन्।

५. मानव स्वास्थ्य र वातावरणीय संकट

यदि युद्ध परमाणु हतियार प्रयोगसम्म पुग्यो भने, त्यसको रेडिएसन असर सीमाना पार गरी नेपालसम्म आइपुग्न सक्छ।

रेडिएसनको प्रभावले स्वास्थ्य, कृषि उत्पादन, वातावरण सबैमा लामो समयसम्म असर पुर्याउन सक्छ।

यसले हामीलाई कल्पना गर्नै नसकिने संकटको गर्तमा धकेल्न सक्छ।

के गर्नु आवश्यक छ?

नेपालले अहिले देखिनै तयारी थाल्न जरुरी छ।

आपतकालीन आपूर्ति भण्डारण: खाद्यान्न, इन्धन र औषधि जस्ता अत्यावश्यक वस्तुहरूको आपतकालीन स्टक बनाउन।
सिमाना सुरक्षा बलियो बनाउने: अवैध गतिविधि रोक्न।
कूटनीतिक सक्रियता बढाउने: भारत र पाकिस्तान दुवैसँग संवादमा रहनु।
जनतामा सचेतना फैलाउने: सम्भावित संकटको सामना कसरी गर्ने भन्ने विषयमा जनचेतना कार्यक्रम चलाउने।
शान्तिको पक्षमा दृढ उभिने: युद्धविरुद्ध आवाज उठाउँदै क्षेत्रीय शान्तिको समर्थन गर्ने।

निष्कर्ष
युद्ध सधैं मानवता र सभ्यताको असफलता हो।
भारत र पाकिस्तानबीचको सम्भावित युद्ध केवल उनीहरूकै युद्ध हुनेछैन — यसको छायाँ हामी नेपालीमाथि पनि पर्छ।
त्यसैले, आजको दिनमा, हाम्रो आशा शान्तिमा छ। हाम्रो विश्वास वार्तामा छ।
तर, सँगै सजगता र तयारी पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

"शान्ति नै शक्ति हो, र सधैं शान्तिको बाटोमा अघि बढ्नु हाम्रो सबैभन्दा ठूलो बुद्धिमानी हुनेछ।"